Monday, August 12, 2013

Xem chim là gì?

Cách đây đúng 15 năm, khi tôi còn là sinh viên, 2 chữ "Xem Chim" nghe rất lạ lẫm với hầu hết mọi người. Khi ấy, nhiều người nhìn thấy tôi đi lủi thủi một mình trong rừng, mang theo ống nhòm và máy chụp hình, nhiều người nhìn thấy tôi liền hỏi: "làm gì vậy?", tôi trả lời ngay: "đi xem chim". Thế là họ phá lên cười và bảo: "chim đâu đây mà xem, phải đến các sân chim ở miền Tây". Hay có những người bạn, khi tôi nói chuyện với họ về lĩnh vực yêu thích của mình, họ cứ nghĩ là tôi là người thích nuôi chim, săn bắt chim... và tôi lại phải giải thích cặn kẽ này nọ. Còn những người thân trong gia đình thì xem sở thích của tôi là của một "người khùng". Vâng, có rất nhiều chuyện hài để nói về xem chim ngày ấy.
Và rồi thời gian trôi qua, khi đất nước Việt Nam ngày càng hội nhập, khi internet bùng nổ, khi nhiều khách du lịch đến Việt Nam để xem chim, hai từ này đã dần quen thuộc trong mỗi chúng ta, đặc biệt là giới trẻ yêu thiên nhiên, thích khám phá và đam mê nhiếp ảnh. Từ năm 2006 đến nay, cũng có nhiều nhà báo có hỏi tôi thông tin để viết bài về xem chim, những bài viết rất hay nhưng vì họ không phải là người trong cuộc nên những bài viết đó chỉ nói lên những trào lưu mới, chưa đi sâu vào bản chất của sở thích này là gì? ý nghĩa của nó như thế nào? Trong khuôn khổ bài viết này, tôi sẽ trình bài từ định nghĩa, ý nghĩa và dụng cụ cần thiết để xem chim. Về kỹ thuật xem chim sẽ được đề cập trong bài tới.

1. Định nghĩa
Theo Wikimedia http://en.wikipedia.org/wiki/Birdwatching tôi tạm dịch:
"Xem chim là hoạt động quan sát và tìm hiểu chim ngoài tự nhiên bằng mắt thường hoặc sử dụng các thiết bị quang học hỗ trợ như ống nhòm (binoculars), ống kính tele (spotting scope) để ghi nhận và định tên (phân loại) những loài chim mà mình quan sát được".

Như vậy ở đây có 2 vế, một là quan sát được (nhìn thấy) và hai là biết tên của chúng về mặt phân loại học. Nếu thiếu một trong hai yếu tố đó thì chưa thể nói là bạn đã xem được loài đó và đưa vào danh sách những loài đã xem được (lifelist, triplist, yearlist, daylist, countrylist...).
Danh sách những loài bạn đã từng thấy trong đời (bất kỳ ở đâu) gọi là lifelist và loài được nhìn thấy lần đấu tiên gọi là lifer. Tương tự danh sách các loài thấy được trong một chuyến đi thì gọi là triplist, trong năm thì gọi là yearlist hay trong ngày là daylist hoặc trong một vùng lãnh thổ (countrylist, park's list...).

2. Ý nghĩa
Cũng như những sở thích khác như nghe nhạc, du lịch, chơi thể thao, bay dù lượn, leo núi, câu cá, chụp hình... xem chim cũng mang tính chất giải trí. Sở thích này mang tính chất khá tổng hợp:
+ Là môn thể thao: khi xem chim, bạn phải đi bộ với quãng đường xa gần, dễ khó, tùy theo điểm đến, mức độ yêu thích mà bạn phải thực hiện. Đôi khi bạn phải leo núi lên đến những đỉnh rất cao chỉ để xem 1 loài chim.
+ Du lịch: khi mới bắt đầu, bạn có thể ngồi ở nhà xem những loài chim trong vườn, hay những khu vực gần nhà. Dần dần, bạn phải đi xa hơn thì mới có cơ hội xem được lifers và lâu hơn nữa bạn phải ra nước ngoài, đi đến những nơi rất xa như nam Mỹ, Châu Phi...
+ Khám phá: cũng là du lịch nhưng xem chim thì có tính chất khám phá nhiều hơn, bạn phải đọc nhiều tài liệu, nghiên cứu điểm đến sắp tới của bạn có những gì, những gì bạn đã thấy, những gì chưa biết. Ngôn ngữ bản địa, hệ sinh thái, đường đi... thực sự là rất nhiều.
+ Chụp hình: mặc dù xem chim (birdwatching) khác nhiều so với chụp hình chim (bird photography) nhưng với tốc độ phát triển của máy hình kỷ thuật số, việc ghi nhận lại hình ảnh của những loài chim được quan sát là điều rất thú vị mà ai cũng mong muốn.
+ Khoa học hệ thống (systematic): những người xem chim thường phải biết hệ thống lại những gì mình thấy được. Biết được hệ thống phân loại (taxonomy), phân bố của loài, tập tính sinh học, sinh thái. Đôi khi còn phải viết báo cáo về chuyến đi như những báo cáo khoa học thực thụ và có ý nghĩa cho khoa học bảo tồn.
+ Xem chim tập cho bạn rèn luyện tính kiên nhẫn, có khi bạn phải "chờ đợi trong im lặng" vài giờ cho đến cả ngày để xem được một loài chim nhút nhát, hiếm gặp. Đôi lúc bạn phải đi đến đó nhiều lần.
+ Tham gia bảo vệ môi trường: xem chim được coi là "du lịch sinh thái" thực thụ. Người xem chim phải là người yêu thiên nhiên, các chuyến xem chim thường ở lại khá dài ngày tại các Vườn Quốc Gia (VQG), Khu bảo Tồn (KBT), những sinh hoạt phí của bạn sẽ mang lại thu nhập cho kinh tế địa phương. Hơn thế nữa, bạn đem đến cho họ sự trân trọng về môi trường, biết được giá trị của những con chim, con thú không phải là bao nhiêu gram thịt, bán được bao nhiêu tiền mà chính chúng đưa du khách đến cho họ. Từ đó họ quan tâm đến việc bảo vệ môi trường sống của các loài chim nói riêng và của sinh giới nói chung.     

Những câu hỏi thường được đặt ra
Nhóm xem chim đến từ Mỹ và Canada - ảnh Nguyễn Hoài Bão
+ Tại sao lại là chim mà không phải những sinh vật khác? Có, có rất nhiều người yêu thích nhóm động vật khác hơn chim nhưng không phổ biến. Có người thích Bò sát (reptiles), có người thích ếch nhái (amphians, frogs), có người thích thú (mammlas), có người thích côn trùng, bướm, hoa... vân vân. Nhưng chim thu hút hơn cả vì chúng đa dạng (khoảng 11000 loài trên thế giới), có màu sắc đẹp, tiếng hót hay, và dễ phân loại hơn những nhóm khác. Việc phân loại không đòi hỏi bạn phải có kiến thức chuyên sâu mà chỉ cần để ý đến màu sắc đặc trưng của mỗi loài, trong thời gian tương đối ngắn, bạn có thể đã có khả năng định loại.
+ Xem chim có tốn kém không? Cũng như những sở thích giải trí khác, xem chim cũng tốn kém một ít. Thông thường để đầu tư cho một bộ dụng cụ cơ bản thì không nhiều nhưng tốn kém chủ yếu là khi đi du lịch. Do đặc thù, bạn phải đi đến những nơi xa xôi mà ở đó dịch vụ chưa đầy đủ, tiền đi lại cao hơn và bạn không thể đi theo đoàn lớn được, vậy nên chi phí của các tour xem chim thường cao hơn nhiều lần so với tour thông thường.
Hãy xem đoạn phim này, bạn sẽ hiểu ngay tại sao nhiều người trên thế giới đi xem chim:
http://www.youtube.com/watch_popup?v=REP4S0uqEOc

3. Những dụng cụ cần thiết
Thiết bị ghi âm và máy chụp hình
ảnh Nguyễn Hoài Bão chụp tại VQG Phong Nha

Một trong những dụng cụ không thể thiếu đó là ống nhòm (binoculars), một đôi ống nhòm tốt sẽ giúp bạn quan sát rõ màu sắc từ lông chim, chân, mỏ, mắt... từ đó bạn mới phân biệt sự khác nhau giữa các loài.
Có rất nhiều hãng chuyên sản xuất ống nhòm để xem chim, những brand lớn như Swarovski, Leica, Zeiss, Nikon... tham khảo thêm http://www.eagleoptics.com/binoculars
Ống nhòm để xem chim thường có thông số 8x32, 8x40, 8x42, 10x40, 10x42... số trước là độ phóng đại (power hay magnification), số đứng sau nghĩa là đường kính của thấu kính (thấu kính càng lớn thì ống nhòm càng cho nhiều ánh sáng nhưng nó sẽ nặng hơn và mắt tiền hơn).
Ống tele (telescope hay spotting scope). Một ống tele cùng với giá đỡ 3 chân (tripod) như hình trên rất cần thiết cho việc xem các con chim đậu ở tầm xa, thường là những loài thích đậu trên ngọn cây cao hoặc các loài kiếm ăn trên bãi biển, trảng có nơi có tầm nhìn xa và rộng.
Ngoài ra, máy ghi âm tiếng kêu, máy chụp hình cùng với tele lens để ghi lại hình ảnh và âm thanh nếu bạn muốn, tất nhiên là sẽ tốn kém thêm và cũng nặng nhọc khi bạn phải mang theo bên mình để đi bộ hàng cây số cả ngày trong rừng. 

................
 
Post a Comment